Kto był kim i kiedy? Schematyzm nr 4 (1906)

Droga do Niepodległości mieszkańców powiatu bielskiego cz. 10

Krok po kroku,
czyli praca u podstaw przynosi owoce
Mieszkający na Podbeskidziu ludzie rozumieli starą prawdę, wedle której nieobecnie nie mają głosu. Z tego powodu wykazywali się wielką aktywnością społeczną. Mieli swoich przedstawicieli nawet w wiedeńskim parlamencie. Obok wspomnianego już wcześniej ks. Stanisława Stojałowskiego o polskie sprawy walczyli: ks. Józef Londzin, Jan Kubik (Janowice/Bestwina) Ludwik Dobija (Rybarzowice), Stanisław Łazarski (Biała) Jan Michejda (Cieszyn/Skoczów) Jan Zamorski (Biała) i Maciej Fijak (Pietrzykowice).
Uświadomiona miejscowa ludność walczyła na wszystkich frontach. I tak na przykład przedstawiciele gminy Bestwinka wykorzystali moment „gospodarskiej wizyty” ministrów i złożyli w imieniu całego regionu petycję domagającą się regulacji rzeki Białej na granicy Śląska i Galicji.
    Licznie zakładano kółka rolnicze. W powiecie bialskim było ich aż 51! Walne zgromadzenie w 1911 roku wybrało zarząd powiatowy, do którego weszli: P. Obara kierownik szkoły lud. z Kółka roln. w Witkowicach pod Kętami, pan Czernecki, kierownik szkoły Kółko roln. w Leszczynach pod Białą, ks. prob. Waligóra, Kółko roln. w Komorowicach, ks, prób. Ryłko Kółko roln. w Międzybrodziu lip. i - nadto Kółka roln. w Monowicach, Osieku, Janowicach i Bestwince. Kołka podnosiły stan wiedzy rolniczej, regularnie organizując dla swoich członków liczne kursy doszkalające. Oto sprawozdanie z jednego z kółek:
W miesiącach styczniu i lutym b. r. odbyły się 3 kursa rolniczo-hodowlane i weterynaryjne w powiecie bialskim za staraniem Wydziału Towarzystwa rolniczego okręgowego przy pomocy Komitetu c. k. Towarzystwa rolniczego Krakowskiego, zresztą o własnych siłach.
Sprawozdanie z I kursu w Jawiszowicach było już poprzednio ogłoszone.
Kursa rolnicze w Bystrej i Osieku miały podobny do siebie program, zastosowano tylko w planie nauki zmiany, jakich miejscowe warunki gospodarcze wymagały.(...) Kurs w Bystrej trwał, od 6.-8. lutego włącznie w Osiek u od 20.-22. lutego. Liczba słuchaczy wynosiła w Bystrej od 50-70, w Osieku od 90-120. Na kurs byli przyjęci tak członkowie Towarzystwa rolniczego jakoteż Kółek rolniczych jak i gospodarze i gospodynie nie należące do żadnej organizacyi rolniczej.
Na kurs. w Bystrej uczęszczali gospodarze z gmin: Bystra, Wilkowice, Buczkowice, Szczyrk, Salmopol. (...) Zaznaczyć należy, że kursa w Bystrej i Osieku odbywały się w porze bardzo niesprzyjającej, albowiem w czasie kursu w Bystrej panowały wielkie mrozy i zamieci śnieżne, które utrudniały przybycie na kurs.(...) Wykłady, prowadzone były zwyczajnie od 9-tej rano do 5 wieczór z dwugodzinną przerwą w porze południowej.
Liczba niewiast uczęszczających na kursa dochodziła w Bystrej do 30 w. Osieku do 15.
Że na kursie w Bystrej była tak pokaźna liczba niewiast, tłumaczyć to trzeba tem, że mężczyźni z tej okolicy pracują w większej części w okolicznych fabrykach, a żony ich zajmują się gospodarstwem rolnem, a przytem ludność tej okolicy jest więcej uświadomioną w kierunku asocyacyjnem, na co wpływa też pewien dobrobyt. Bystra jest stacyą klimatyczną i ruch turystyczny w porze letniej jest w tej miejscowości bardzo znaczny. (...)
Powodzenie kursów zawdzięczać należy też przystępnym i do umysłu małych rolników zastosowanym wykładem, za co pp. Prelegenci zyskali ogólne uznanie i podziękowanie, a także P.P. Duchowieństwu i nauczycielstwu z Bystrej i Osieka, którzy przez słowa zachęty i osobisty udział zaakcentowali potrzebę kursów rolniczych.
Rok później podobne zajęcia odbyły się w Bielanach, Wilamowicach i Witkowicach.
Kolejny polem narodowego działania była walka o tzw. propinację i sklepy. Pod koniec XIX wieku większość sklepów i karczm na wsi była prowadzona przez Żydów. Początkiem XX wieku po przeprowadzeniu akcji pn. „Swój kupuje u swojego” i zmiany prawa propinacji udało się stworzyć sieć polskich sklepów, które najczęściej powiązane były z kółkami rolniczymi. Prawdziwą zaś siłę uzyskały w 1912 roku, kiedy uroczyście poświecono składnicę towarową w Białej. To ona była pierwszą narodową hurtownią, która - kupując masowo towary - odsprzedawała je później po dobrych cenach polskim sklepom, dzięki czemu mogły one konkurować ze sklepami niemieckimi i żydowskimi. 

Rok 1917. Lista strat mieszkańców powiatu bielskiego cz. 24

Hecznarowice:
Kaczorzyk Józef, (1888), ResSchütze., k.k.SchR nr 31. 2. komp. Zmarł 23.09.1917.
Pyrda Karol, (1897), Inft., IR nr 56, 16. komp. Zginął 1-31.07.1916.

Janowice:
Bubak Antoni, (1896), Korp., IR nr 56, 14. komp. Ranny.
Czernik Jan, (1880), LstInft., IR nr 90. 2. komp. Zginął 20.06.1916.
Dawidek Jan, (1895), LstInft., k.k.LIR nr 33, przeniesiony k.k.LIR nr nr 24, 3. komp. Ranny.
Kubik Walenty, (1885), ResKorp., IR nr 56, Ranny w niewoli, Władymir, Rosja.
Kuder Franciszek, (1876), Zygsf., k.k.LIR nr 32, 3. komp. Ranny.
Sirek Franciszek, (1893), Inft., k.k.LIR nr 31, 3. komp. Ranny.
Sirek Franciszek, (1895), LstInft., IR nr 56, W niewoli, Rosja.
Wilczek Antoni, (1897), LstJäg., FJB nr 6. 5. komp. Ranny.

Jasienica:
Janker Grzegorz, (1897), LstInft., IR nr 100, 8. komp. Ranny.
König Paweł, (1887), LstInft., IR nr 93, 4. komp. W niewoli, Korotajak, Rosja.
Kukucz Paweł, (1898), Kan., k.u.k.schw. FAR nr 48, 2. batt. Zmarł 26.08. 1917.
Mendrok Józef, (1887), Korp., IR nr 100, 5. komp. Ranny.
Niesyt Andrzej, (1895), LstInft., IR nr 100, 3. komp. Ranny w niewoli, Kursk, Rosja.
Sackmerda Paweł, (1892), LstInft., IR nr 100, MGA, Ranny.
Tyrna Jan, (1894), Korp. K.k.LstB nr 42, 3. komp. Ranny. Zginął 11.02.1917.
Wieja Paweł, (1894), Inft., IR nr 100, 5. komp. Ranny.
Wisner Grzegorz, (1882), Inft., k.k.LIR nr 31, 5. komp. W niewoli, S.Maria V.C., Włochy.

Jaworze:
Bieniek Andrzej, (1895), LstInft., IR nr 100, 14. komp. Ranny.
Borski Adam, (1896), Inft., k.k.LIR nr 31, 4. komp. W niewoli, Rosja.
Borski Paweł, (1893), Inft., IR nr 100, 1. komp. Ranny w niewoli, Moskwa, Rosja.
Klajmon Paweł, (1894), Inft., IR nr 93, 10. komp. Ranny.
Kobieta Karol, (1890), Inft., IR nr 100, 3. komp. Zginął 14.12.1916.
Pieszka Gustaw, (1873), Inft., k.k.LIR nr 31, 5. komp. Ranny.
Urbacz Grzegorz, (1874), Inft., k.k.LIR nr 31, 10. Ranny.
Wachmeta Paweł, (1873), LstInft., IR nr 93, 13. komp. Ranny.
Waszek Franciszek, (1886), LstInft., IR nr 100, 7. komp. Ranny.